Verander de wereld. Begin bij de ander. 

Verander de wereld. Begin bij de ander. Zo gaat de slogan natuurlijk niet, maar zo doen we het onbewust wel heel vaak. Als mijn partner nou maar eens wat vaker het initiatief neemt. Als mijn manager nou maar een keer naar me luistert. Als die medewerker nou maar eens in beweging komt, of die klant nou maar eens niet zo moeilijk doet. Of simpelweg: als de zon nou maar eens gaat schijnen. Dan zouden we veel gelukkiger zijn en veel beter functioneren. 

Supermenselijk, hè? We hebben nu eenmaal te maken met de omgeving waarin we zitten, en daar hebben we meestal niet zoveel invloed op. Maar kijk eens wat er gebeurt op het moment dat we dit zeggen.
 

Etiketten die blijven plakken 

We zetten de ander vast in een rol. Die leidinggevende luistert nooit. Die medewerker komt al jaren niet in beweging. We plakken een etiket, en dat etiket maakt dat de ander bijna niets anders meer kan doen. Komt die medewerker toch een keer in beweging, dan denken we: eerst zien, dan geloven. Luistert je leidinggevende toch een keer, dan vertrouw je het niet. Heel logisch dat we dit doen, want zo’n etiket geeft houvast. En niemand heeft ons ooit geleerd hoe het anders kan.

“We zetten anderen én onszelf vast” 

Hoe snel zo’n etiket blijft plakken, schreef ik eerder in De grap die bleef plakken. En in De rotte appel in een team bestaat niet liet ik zien dat als je de rotte appel uit het team haalt, de volgende al klaarstaat. Die blogs gingen over hoe we anderen vastzetten. Maar er is een kant die we liever niet bekijken. Met elk etiket dat we een ander geven, zetten we ook onszelf vast.

De cirkel waarin we onszelf vastzetten 

Een van de mensen die mij geholpen heeft dit mechanisme nog beter te begrijpen, is Dr. Joe Dispenza. Hij is onderzoeker en schrijver van onder meer Breaking the Habit of Being Yourself en Becoming Supernatural, en hij laat zien hoe onze gedachtes, onze emoties en ons lijf elkaar voortdurend in stand houden. Ik volg hem al jaren, en een paar weken geleden zat ik live bij zijn Progressive Retreat met ruim 8.000 deelnemers. Ik ben er helemaal in ondergedompeld. Wil je het van hemzelf horen? In deze video van acht minuten legt hij zijn gedachtegoed uit.

“Het is een kringloop” 

Dispenza beschrijft het als een kringloop. Dezelfde gedachtes leiden tot dezelfde keuzes. Dezelfde keuzes tot hetzelfde gedrag. Hetzelfde gedrag levert dezelfde ervaringen op, en die ervaringen geven je weer dezelfde emoties. Die emoties voel je letterlijk in je lijf, als een chemische reactie. Je lijf zegt als het ware: zie je wel, je bent écht geïrriteerd. En dat voedt precies de gedachte waarmee het begon.

“Als je doet wat je altijd deed, dan krijg je wat je altijd kreeg – Einstein” 

Ik ken die cirkel van binnenuit. Toen ik zelf leidinggaf, ging ik vaak een overleg in met de gedachte: ze hebben zich vast weer niet voorbereid, dus ik zal wel weer de kar moeten trekken. Dus zette ik me schrap. Ik gooide er al mijn energie in, praatte, vulde aan, trok. En mijn team? Dat leunde achterover. Ik kreeg precies wat ik had verwacht. Zonder dat ik het doorhad, schreef ik zelf mee aan het gedrag waar ik me zo aan ergerde.

“Er verandert niets…” 

Misschien herken je het. Je staat op met de gedachte: eens kijken wat mijn team nu weer bedacht heeft. Of: de directie gaat toch weer niet kiezen. Of: de raad van toezicht snapt het toch niet. Elke laag in een organisatie heeft zijn eigen versie. En elke keer stap je in dezelfde emotie waar je gisteren ook al in zat. Met als gevolg dat er niets verandert. Niet in je eigen gedrag, en ook niet in je omgeving.

Waarom veranderen zo ongemakkelijk voelt 

En hier wordt het ongemakkelijk. Je lijf raakt gewend aan de chemie van die bekende emoties. Stress, irritatie, onrust: het voelt niet prettig, maar wel vertrouwd. Na verloop van tijd voelt het zelfs als wie je bent. Dus als je team ineens wél voorbereid binnenkomt, gelooft iets in jou het toch niet. Niet omdat je hoofd dat wil, maar omdat je lijf het oude gevoel kent. “Eerst zien, dan geloven”, zeggen we dan.

Waar je wél invloed op hebt 

Het goede nieuws: we hebben wel degelijk invloed. Op hoe we denken, en daarmee op wat we voelen, wat we kiezen en hoe we ons gedragen. Ga je je anders gedragen, dan krijg je ook andere resultaten.

 “Rolfluïditeit”  

In Deep Democracy noemen we dat rolfluïditeit: zorgen dat een rol niet vastroest aan één persoon. Meestal doen we dat door rollen te verspreiden. De rol van de ander, bijvoorbeeld door de criticaster niet alleen te laten bij degene die altijd haar vinger opsteekt en “ja, maar” zegt, maar er met z’n allen eens kritisch naar te kijken. Of door niet altijd Peter of Anouska te laten notuleren. En onze eigen rol, bijvoorbeeld door als leider niet altijd zelf het overleg voor te zitten

“De rol waarin je jezelf vastzet, begint in je hoofd” 

Maar er is nog een manier om je eigen rol fluïde te maken, en die vergeten we vaak. Door stil te staan bij je eigen gedachtes en overtuigingen. Want de rol waarin je jezelf vastzet, begint in je hoofd. Meestal al voordat je uit bed bent. 

En misschien is dit wel het meest ontregelende. Het etiket dat we ons team geven, vertelt ook iets over onszelf. Ze komen toch niet in beweging. Ze luisteren toch niet. Dat zijn niet alleen oordelen over hen. Het zijn ook de gedachtes waarmee we elke ochtend opstaan.

Mijn eigen gedachtes van tekort 

Ik heb er zelf ook een paar. Neem een buffet. Ergens in mij zit de overtuiging dat ik vooraan moet staan, want anders is er straks niet genoeg. Ik weet heus dat de schalen worden bijgevuld. Mijn lijf weet dat nog niet.  

Een grappig voorbeeld van een gedachte die veel breder speelt. Als ondernemer ken ik ook de gedachte dat er straks niet genoeg opdrachten zijn. En ik weet dat menig directeur dezelfde stem kent, alleen heet het bij hem budget, bezetting of die ene klant die misschien vertrekt. Elke keer levert zo’n gedachte dezelfde emotie op: een soort paniek. Die voel ik in mijn lijf, en dat gevoel bevestigt weer het tekort. Er moet wel genoeg zijn.
 

Je herhaalt je toekomst 

Oké, ik ging die retreat niet blanco in. Mijn eigen criticaster zat gewoon naast me: werkt dit echt? Vast bij die 7.999 anderen in de zaal, maar ik zal wel weer die ene zijn bij wie het niet werkt. Het was letterlijk de eerste gedachte waar ik mee aan de slag ben gegaan. 

Want dit is waar het om draait. Als we elke dag dezelfde gedachtes hebben, daar dezelfde emoties bij voelen en ons lijf daar dezelfde signalen bij geeft, blijven we ook elke dag hetzelfde doen. Dan herhalen we onze toekomst. En dan weet je dus al wat die toekomst je brengt, want dat is wat je gisteren, vorig jaar of zelfs tien jaar geleden ook al kreeg.

“Wat de toekomst je brengt, weet je al. Het is wat je gisteren ook kreeg.” 

Dispenza maakt daarbij een onderscheid dat me is bijgebleven: het verschil tussen herinneren en repeteren. Herinneren is terugkijken. Repeteren is het steeds opnieuw voelen, alsof het nog altijd gebeurt. De meesten van ons repeteren elke ochtend het verleden.  

Ik ken het ook thuis. Mijn man en ik hebben ons aan het begin van onze relatie voorgenomen nooit met ruzie naar bed te gaan. Inmiddels zijn we 21 jaar samen, en ja, het gebeurt heus wel eens. Dan word ik de volgende ochtend wakker met precies het gevoel waarmee ik ging slapen. Nog voordat mijn voeten de grond raken, repeteer ik gisteren al.

Het rimpeleffect 

Wat mij zo raakt, is dat hier twee werelden samenkomen. Zowel het werk van Dispenza als de manier waarop we in Deep Democracy naar groepen kijken, is geworteld in het kwantumdenken. In Deep Democracy zien we een rol niet als eigenschap van één persoon, maar als iets van de hele groep. Wat in de groep speelt, speelt ook in ieder van ons. En andersom. De twee liggen in elkaars verlengde. Dat maakt het ook zo hoopvol: wat je in je team wilt veranderen, kun je al gaan veranderen door aan jezelf te werken.

“Eén iemand begon bij zichzelf, en het hele systeem bewoog mee.” 

Ik zag het gebeuren bij Daan, een manager die ik coachte na een vertrouwensbreuk met zijn directeur. Van huis uit had hij meegekregen: voel niet, werk hard. Hij was altijd bereikbaar, zelfs op vakantie, en in het managementteam had hij stevig de rol van criticaster. In onze wandelgesprekken ging hij die overtuigingen onderzoeken. Hij begon te begrenzen, ging zonder zijn zakelijke telefoon op vakantie en durfde zijn kwetsbaarheid te laten zien. Ook zijn directeur ging het aan, en samen herstelden ze het vertrouwen. Maar het mooiste kwam daarna: de samenwerking in het hele managementteam verbeterde mee, zonder dat daar één extra interventie voor nodig was. Ik schreef er eerder over in Ik heb er geen vertrouwen meer in! 
 

Verander de wereld; begin bij jezelf! 

Dus verander de wereld en begin bij jezelf. In plaats van het buiten jezelf te leggen, bij die ene collega, bij de directie of bij die zon die maar niet wil schijnen. De ergernis, de frustratie, het eindeloze wachten tot de ander verandert: het zijn stuk voor stuk energievreters. Kies je een andere gedachte, dan houd je die energie zelf over. En juist dan heb je invloed op je omgeving. Niet door te trekken, maar door anders te zijn. 

Een experiment van drie weken 

Klaar voor een experiment? Je hoeft er niets van te vinden. Je hoeft het alleen te doen, en daarna te kijken wat er veranderd is. 

Houd eerst een paar dagen bij welke gedachtes opkomen zo gedurende de dag. Juist de gedachtes en overtuigingen waarvan je weet dat ze niet helpen, misschien niet eens waar zijn, maar die je toch gelooft. “Ze luisteren toch niet.” “Het wordt weer zo’n vergadering waarin niemand iets zegt.” “In dit bedrijf lukt ook nooit iets.” En misschien de spannendste, die op elk niveau speelt en die bijna niemand hardop uitspreekt: “Ben ik wel een goede leider?” 

“Wie wil ik zijn als leider?” 

Schrijf ze op. Blijf daarna ’s morgens bij het wakker worden vijf minuten liggen met je ogen dicht. Kijk naar de gedachtes van de afgelopen dagen en vraag je af: als ik al de leider was die ik wil zijn, hoe zou ik dan denken? Wat zou ik voelen? Hoe zou ik vandaag reageren? Misschien is het antwoord: ik vertrouw erop dat mijn team in beweging komt. In mijn eigen MT ga ik bespreken wat me dwarszit. Ik ga vandaag een goede dag hebben. 

“Voel het!” 

En dan het belangrijkste, misschien het meest uitdagende: voel het. Voel de rust, het vertrouwen, het plezier. Dat is het lastige, en tegelijk de kern: je wacht niet op bewijs. Je voelt het vertrouwen nu al, terwijl je team nog precies hetzelfde doet als gisteren. Je oefent je reactie voordat het leven je de kans geeft om hem nodig te hebben. 

Reken erop dat je lijf gaat protesteren. Dit voelt nep, dit werkt toch niet. Of, in mijn geval: bij al die anderen misschien, maar bij mij niet. Dat is geen teken dat het mislukt. Het is een teken dat je het vertrouwde aan het loslaten bent

“Bevrijd jezelf uit die rol” 

Houd je dit een paar weken vol, dan ga je er zelf anders in staan. Misschien verandert er ook iets in je omgeving en gaan mensen ineens andere dingen doen. En gebeurt dat niet, dan heb je er in elk geval veel minder last van, omdat jij er anders in staat. Je hebt jezelf bevrijd uit een rol en overtuiging waarin je jezelf had vastgezet.
 

Een korte vraag voor jou 

Met welke gedachte sta jij morgen op? En welk etiket heb jij je team, je collega of jezelf gegeven dat al zo lang plakt dat je het niet meer ziet? Laat het me weten, ik ben oprecht benieuwd. En vertel me ook of het experiment iets verandert. 

Patronen als deze doorbreek je zelden alleen. In mijn negenmaandse traject Deep Reset leren MT’s en directies onder de oppervlakte kijken, naar de rollen die ze elkaar geven en die ze zichzelf opleggen. Heb je Lui Leiderschap (voorheen CoResolve) al gevolgd? Dan gaan we in de Deep Dive verder waar Lui Leiderschap ophield.